Circulaire materialen vallen in vier groepen. Hergebruikte bouwdelen zijn bijvoorbeeld bakstenen, dakpannen, hout en stalen balken. Biobased materialen zijn hout, hennep, vlas, stro, leem en mycelium. Gerecyclede materialen zijn bijvoorbeeld PET-vilt van oude flessen. Metalen zoals staal en aluminium kun je demonteren en opnieuw verwerken. Of een materiaal echt circulair is, hangt niet alleen af van waar het van gemaakt is. Het gaat er ook om hoe het is toegepast: los te halen, lang bruikbaar en na gebruik weer in te zetten. Hieronder vind je de lijst per groep, met toepassingen, voorbeelden en de manier waarop je de milieu-impact van een materiaal beoordeelt.
Kort samengevat
- Een materiaal is circulair als het zo lang mogelijk hoogwaardig gebruikt blijft: eerst voorkomen, dan hergebruiken, dan recyclen.
- De lijst bestaat uit vier groepen: hergebruikte bouwdelen, biobased materialen, gerecyclede materialen en demonteerbare metalen.
- In Nederland bestaat nog maar een klein deel van de bouwmaterialen in woningen en bedrijfspanden uit hergebruikt materiaal, dus er is veel ruimte voor verbetering.
- De milieu-impact meet je in Nederland met de MPG en de MKI, op basis van de Nationale Milieudatabase.
- Losmaakbaar bouwen en lang meegaande bouwdelen, zoals goed gemaakte kozijnen op maat, maken hergebruik later mogelijk.
Inhoudsopgave
- Wat maakt een materiaal circulair?
- De lijst: circulaire materialen per groep
- Hoe beoordeel je de circulariteit van een materiaal?
- Praktische afwegingen bij circulair bouwen
- Zo kies je circulaire materialen voor je verbouwing
- Onze kijk op circulair bouwen met aluminium
- Aluminium kozijnen en schuifpuien op maat
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat maakt een materiaal circulair?
In een circulaire economie worden grondstoffen en materialen zo lang mogelijk hoogwaardig benut. Het Planbureau voor de Leefomgeving noemt daarbij drie stappen in een vaste volgorde: afval voorkomen (reduce), producten en onderdelen hergebruiken (reuse) en materialen recyclen (recycle). Die volgorde is de basis voor elke lijst met circulaire materialen.
Het verschil tussen de drie begrippen is in de praktijk groot:
- Hergebruik: een bouwdeel krijgt dezelfde functie in een nieuw project. Een baksteen blijft een baksteen, een balk blijft een balk.
- Recycling: het materiaal wordt verwerkt tot grondstof voor een nieuw product. Dat kost meer energie en vaak gaat er kwaliteit verloren.
- Biobased: het materiaal komt uit hernieuwbare bronnen, zoals planten of hout, die opnieuw kunnen groeien.
Bouwend Nederland maakt daarbij onderscheid tussen hoogwaardig en laagwaardig hergebruik. Bij hoogwaardig hergebruik blijven functie en waarde van een onderdeel behouden. Beton en metselwerk worden nu nog vaak laagwaardig verwerkt tot granulaat voor de wegenbouw. Dat is beter dan storten, maar de oorspronkelijke waarde van het materiaal is dan grotendeels weg.
Het punt is groot genoeg om te meten. Volgens de Nationale Milieudatabase bestaat slechts 8 procent van de bouwmaterialen in Nederlandse woningen en bedrijfspanden uit hergebruikte materialen of grondstoffen. Van het bouw- en sloopafval wordt maar 0,24 procent hergebruikt in dezelfde functie.
De lijst: circulaire materialen per groep
De tabel geeft een overzicht van de meest gebruikte circulaire bouwmaterialen, met hun groep en de toepassing waarvoor ze geschikt zijn.
| Materiaal | Groep | Toepassing | Circulaire route |
|---|---|---|---|
| Bakstenen | Hergebruik | Gevels, binnenmuren | Oogsten bij sloop, schoonmaken, opnieuw metselen |
| Dakpannen | Hergebruik | Daken | Demonteren en opnieuw leggen |
| Hout (balken, planken) | Hergebruik / biobased | Constructie, vloeren, afwerking | Hergebruik in dezelfde functie of als plaatmateriaal |
| Staal | Metaal | Constructie | Demonteren en hergebruiken, of omsmelten |
| Aluminium | Metaal | Kozijnen, schuifpuien, gevelelementen | Lang gebruik, demonteren, opnieuw omsmelten |
| Hennep | Biobased | Isolatie, hennepkalk-blokken | Hernieuwbare grondstof |
| Vlas | Biobased | Isolatie in dak, gevel, vloer en wand | Hernieuwbare grondstof |
| Stro | Biobased | Isolatie, wandelementen | Hernieuwbare grondstof |
| Leem en klei | Natuurlijk | Stenen, wandplaten, stucwerk | Opnieuw te bevochtigen en te verwerken |
| Mycelium | Biobased | Isolatie | Groeit uit schimmeldraden |
| PET-vilt | Gerecycled | Akoestische en decoratieve panelen | Gemaakt van gerecyclede PET-flessen |
| Houtvezel en cellulose | Biobased / gerecycled | Inblaasisolatie, isolatieplaten | Restproducten uit hout en papier |
Hieronder lees je per groep wat deze materialen kunnen en waar je op let.
Hergebruikte bouwmaterialen
Bakstenen, dakpannen, houten balken en stalen liggers zijn de bekendste voorbeelden van materialen die je opnieuw kunt toepassen. Volgens het handvat van Bouwend Nederland worden bouwmaterialen zorgvuldig geoogst en bij voorkeur direct herbestemd in een nieuw project. Zo voorkom je extra opslag en transport.
Bij bakstenen en dakpannen gaat het niet alleen om het materiaal zelf. Formaat, kleur, metselverband en mortel moeten passen bij het nieuwe ontwerp. Laat je daarom adviseren door een specialist in gevelstenen en dakpannen voordat je tweedehands partijen koopt. Staal kun je demonteren en de onderdelen opnieuw gebruiken. Omsmelten tot nieuw staal kan ook, maar dat kost veel energie, dus hergebruik in dezelfde functie heeft de voorkeur.
Biobased materialen
Biobased bouwmaterialen komen uit hernieuwbare bronnen. Biobased Nederland noemt hennep, vlas, hout en andere planten, die worden gebruikt voor isolatie, gevelsystemen, constructieve composieten en droge afwerking. Veel van deze materialen hebben meer dan één functie: ze isoleren, dempen geluid en regelen vocht.
Een paar voorbeelden uit de praktijk:
- Vlasisolatie is volgens fabrikant Isovlas geschikt voor daken, gevels, vloeren en wanden, in nieuwbouw en renovatie. Het regelt temperatuur en vocht en heeft goede akoestische eigenschappen.
- Mycelium, de draden van schimmels, wordt gebruikt als isolatiemateriaal. Het Inspiratieboek biobased en natuurinclusief bouwen van het College van Rijksadviseurs geeft hiervan voorbeelden.
- Hennep wordt verwerkt tot isolatiedekens en tot hennepkalk-blokken voor niet-dragende wanden.
- Stro wordt toegepast als isolatie in houten wandelementen.
Hout is een apart geval. Het is biobased en goed te hergebruiken, maar massief hout is niet onbeperkt beschikbaar. Voor grote gebouwen wordt hout daarom vaak gecombineerd met andere materialen. Meer over zulke combinaties lees je in ons overzicht van hybride materialen in de bouw.
Leem en klei
Leem is een van de oudste bouwmaterialen en is goed opnieuw te verwerken: ongebakken leem kun je weer bevochtigen en opnieuw vormen. Het wordt gebruikt voor stenen, wandplaten en stucwerk. Een Duitse leverancier van leembouwmaterialen, Lehm-Laden, noemt in zijn webshop prijzen vanaf € 1,99 per leemsteen, € 28,85 per hennep-leemplaat en € 32,14 per m² voor een leemplaat. Zo krijg je een idee van de kosten. Leem is vooral geschikt voor binnenwanden, omdat het vocht opneemt en weer afgeeft.
Gerecyclede materialen
Gerecyclede materialen geven afval een tweede leven als nieuw product. Een duidelijk voorbeeld is PET-vilt. De Nederlandse fabrikant Dutchvilt maakt akoestische en decoratieve panelen van vezels uit gerecyclede PET-flessen. De standaardplaat van 282 × 122 cm is 9 mm dik, bestaat voor 60 procent uit gerecyclede vezels, is volledig recyclebaar en heeft brandklasse B-s1,d0. Op de productpagina staat deze plaat voor € 109,50 inclusief btw.
Ook houtvezel en cellulose horen in deze groep. Cellulose-isolatie wordt gemaakt van oud papier, houtvezelisolatie van restproducten uit de houtindustrie.
Metalen: staal en aluminium
Metalen kunnen na demontage opnieuw worden verwerkt zonder dat het materiaal zelf zijn eigenschappen verliest. Daarmee passen ze goed in een circulaire aanpak, zeker als het bouwdeel lang meegaat en los te halen is. Voor aluminium in de woning gaat het vooral om kozijnen, schuifpuien, vouwwanden en voordeuren. Hoe je aluminium zo duurzaam mogelijk toepast, lees je in onze 7 tips voor duurzaam bouwen met aluminium.
Hoe beoordeel je de circulariteit van een materiaal?
In Nederland wordt de milieu-impact van een gebouw berekend met de Milieuprestatie Gebouwen (MPG). Volgens de Stichting Nationale Milieudatabase gebeurt dat volgens de Bepalingsmethode, met milieuprofielen van producten en materialen uit de Nationale Milieudatabase. Die profielen zijn gebaseerd op een levenscyclusanalyse en omvatten 19 impactcategorieën. Alle impact samen wordt uitgedrukt in één getal: de milieukostenindicator (MKI).
Voor circulaire materialen zijn twee punten belangrijk:
- Voorzien hergebruik telt mee. Volgens de rekenregels van de NMD wordt het meegenomen in module D, waarbij een kwaliteitsfactor de resterende waarde van een product uitdrukt.
- Hergebruik verlaagt de MKI sterk. De Nationale Milieudatabase meldt dat de MKI van onvoorzien hergebruikte bouwmaterialen 80 procent lager kan liggen dan die van het oorspronkelijke product.
Bouw je in België of elders, dan gelden andere rekenmethodes. Het principe is hetzelfde: je kijkt naar de hele levenscyclus, van grondstof tot hergebruik.
Praktische afwegingen bij circulair bouwen
Een materiaal op de lijst zetten is één ding, het in de praktijk toepassen is iets anders. Een paar punten die bepalen of het lukt:
- Planning en logistiek. Circulair bouwen kost in de praktijk extra tijd voor tijdelijke opslag en het oogsten van materialen op het juiste moment, zo blijkt uit ervaringen van bouwpartijen. Volgens hen verdient die investering zich terug in een lagere CO2-belasting.
- Losmaakbaarheid. Bouwend Nederland adviseert om te kiezen voor losmaakbare constructies, zodat onderdelen later opnieuw te gebruiken zijn. Schroef- en klikverbindingen zijn dan beter dan lijm en kit.
- Bestaand eerst. Bestaande gebouwen transformeren heeft de voorkeur boven nieuwbouw. Dat geldt ook voor technische installaties: lees meer over hergebruik van bestaande installaties bij renovatie van woningen.
- Levensduur. Het Nationaal Programma Circulaire Economie noemt levensduurverlenging door hergebruik en reparatie als manier om producten langer te gebruiken en de vraag naar nieuwe grondstoffen te vertragen.
- Verzekering en garanties. Tweedehands bouwdelen hebben niet altijd een fabrieksgarantie. Bekijk vooraf hoe verzekeraars omgaan met circulaire bouwmaterialen en verzekering, zeker bij een bedrijfspand.
Zo kies je circulaire materialen voor je verbouwing
Met deze stappen maak je van de lijst een concreet plan:
- Begin bij wat er al is. Bekijk welke bouwdelen je kunt behouden of opknappen voordat je iets nieuws koopt.
- Bepaal de grootste posten. Een adviseur in de Nationale Milieudatabase raadt aan om de tien materialen in je ontwerp te zoeken die het meest bijdragen aan de MPG, en die tweedehands te kopen.
- Kies voor isolatie biobased materiaal. Vlas, hennep, houtvezel en cellulose zijn goed verkrijgbaar en geschikt voor renovatie.
- Kies bij nieuwe bouwdelen voor een lange levensduur. Kozijnen, puien en deuren vervang je niet vaak. Een goed gemaakt product op maat voorkomt dat je binnen een paar jaar opnieuw moet vervangen.
- Let op losmaakbaarheid. Vraag bij de montage hoe een bouwdeel later te demonteren is.
- Houd de volgorde aan. Eerst isoleren en kierdicht maken, daarna installaties. Onze duurzaam wonen checklist zet de stappen op een rij.
Onze kijk op circulair bouwen met aluminium
Bij circulair bouwen denken veel mensen eerst aan hout, hennep of tweedehands stenen. Dat zijn goede keuzes. Maar het meest circulaire bouwdeel is het bouwdeel dat je niet hoeft te vervangen. Daarom kijken wij naar levensduur en maatvoering.
Aluminium kozijnen, hefschuifpuien en vouwwanden worden bij ons op maat gemaakt. Je stelt ze online samen en ziet direct de prijs. Een pui die precies past, hoef je niet aan te passen met extra kit, vulstukken of nieuw metselwerk. Dat scheelt materiaal bij de plaatsing en maakt het bouwdeel later beter los te halen.
Aluminium is een metaal. Na een lang leven in de gevel kan het worden gedemonteerd en omgesmolten tot nieuw aluminium. Daarom past het goed naast de biobased en hergebruikte materialen uit deze lijst. Wil je eerst zien en voelen wat je koopt? Kom dan langs in onze showroom voor persoonlijk advies.
Dirk
Aluminium kozijnen en schuifpuien op maat
Ga je verbouwen en wil je bouwdelen kiezen die lang meegaan? Bij Aluminiumschuifpuionline stel je je aluminium hefschuifpui online samen, vanaf € 1.250. Vouwwanden en harmonicawanden zijn er vanaf € 1.850, en ook steellook kozijnen, vaste kozijnen en voordeuren lever je op maat.
Je betaalt een lage aanbetaling en de rest bij levering. In geselecteerde provincies verzorgen wij ook de montage. Bekijk het assortiment op aluminiumschuifpuionline.nl of vraag vrijblijvend een offerte aan.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen circulair en biobased?
Circulair gaat over hoe lang en hoe hoogwaardig een materiaal gebruikt blijft: eerst voorkomen, dan hergebruiken, dan recyclen. Biobased gaat over de herkomst: het materiaal komt uit hernieuwbare bronnen zoals hout, hennep of vlas. Een biobased materiaal is dus niet automatisch circulair, en een circulair materiaal hoeft niet biobased te zijn.
Welke circulaire materialen zijn geschikt voor een renovatie thuis?
Voor isolatie zijn vlas, hennep, houtvezel en cellulose goede keuzes. Voor binnenwanden kun je leem gebruiken, voor akoestiek panelen van PET-vilt. Bij bouwdelen zoals kozijnen en deuren kies je voor een lange levensduur en een montage die later los te halen is.
Zijn tweedehands bouwmaterialen goedkoper?
Dat verschilt per materiaal. Het materiaal zelf kan goedkoper zijn, maar oogsten, schoonmaken, opslaan en vervoeren kosten tijd en geld. Vraag daarom altijd een totaalprijs, inclusief verwerking.
Hoe weet ik of een product circulair is?
In Nederland kijk je naar het milieuprofiel in de Nationale Milieudatabase en naar de MKI. Vraag de leverancier ook naar het aandeel gerecycled materiaal, de levensduur en hoe het product na gebruik kan worden gedemonteerd.
Bronnen
Planbureau voor de Leefomgeving: Grondstof voor de circulaire economie (2016)
Bouwend Nederland: Handvat duurzaam materiaalgebruik (2024)
Nationale Milieudatabase: Hergebruik bouwmaterialen biedt mooie kansen
Nationale Milieudatabase: The reuse of construction materials offers significant opportunities
Stichting NMD: Notitie MPG/MKI instrument
Stichting NMD: Rekenregels en richtlijnen bepaling milieuprestatie bouwwerken
Rijksoverheid: Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030
College van Rijksadviseurs: Inspiratieboek biobased en natuurinclusief bouwen
Biobased Nederland: Biobased bouwmaterialen
Isovlas: Betaalbare isolatie
Lehm-Laden: Clay building materials
Dutchvilt: PET-vilt platen
Aanbevelingen
- Hybride materialen in de bouw: lijst met toepassingen
- 7 praktische tips voor duurzaam bouwen met aluminium
- Duurzaam wonen checklist: dit is de juiste volgorde
- Overzicht geveltrends 2026: duurzaam en direct toepasbaar




